Vỡ tĩnh mạch chân: dấu hiệu, mức độ nguy hiểm và cách xử lý

Vỡ tĩnh mạch chân là gì?

Trước khi tìm hiểu cách xử lý, người bệnh cần hiểu đúng bản chất y khoa của tình trạng này để tránh nhầm lẫn với các tổn thương mạch máu khác.

Vỡ tĩnh mạch chân là hiện tượng thành tĩnh mạch (thường là các tĩnh mạch nông đã giãn lâu ngày) bị rách, khiến máu thoát ra khỏi lòng mạch. Khác với mao mạch chỉ gây bầm tím nhẹ và tự khỏi, hay động mạch chảy máu phun thành tia cao theo nhịp tim, máu từ tĩnh mạch vỡ thường chảy thành dòng đỏ sẫm, có thể rỉ liên tục hoặc phun nhẹ do áp lực trong búi giãn rất cao. Đây được xem là biến chứng giai đoạn muộn của bệnh suy giãn tĩnh mạch chi dưới, tương ứng với phân độ C5 – C6 theo bảng phân loại CEAP quốc tế.

Phân biệt vỡ tĩnh mạch bên ngoài và vỡ bên trong

Tùy vị trí tổn thương mà tình trạng vỡ tĩnh mạch chân được chia thành hai dạng:

• Vỡ tĩnh mạch bên ngoài: da rách kèm máu chảy ra ngoài, dễ quan sát, thường xảy ra khi va đập, cạo lông, gãi mạnh hoặc cọ xát với khăn tắm. Đây là dạng thường gặp và cần sơ cứu cầm máu ngay.
• Vỡ tĩnh mạch bên trong: máu chảy nhưng không thoát ra ngoài da, tụ lại dưới mô mềm gây bầm tím, sưng nề, đau căng tức. Dạng này dễ bị bỏ sót, có thể dẫn tới khối máu tụ lớn hoặc nhiễm trùng nếu không phát hiện kịp.

Vị trí thường gặp vỡ tĩnh mạch

Phần lớn các ca vỡ tĩnh mạch chân xảy ra ở vùng cẳng chân (1/3 dưới), quanh mắt cá trong và mu bàn chân. Đây là khu vực tĩnh mạch nông nằm sát da, lớp mỡ dưới da mỏng, da thường đã bị thay đổi sắc tố (nâu sậm, mỏng, bóng) do ứ trệ tuần hoàn kéo dài.

Nguyên nhân gây vỡ tĩnh mạch chân

Hiểu rõ nguyên nhân là bước đầu tiên để phòng tránh tái phát hiệu quả.

Nguyên nhân trực tiếp

Vỡ tĩnh mạch chân không xảy ra ngẫu nhiên mà là kết quả của một chuỗi tổn thương kéo dài. Khi van tĩnh mạch một chiều bị hỏng, máu trào ngược xuống chân thay vì trở về tim, gây ứ đọng và tăng áp lực thuỷ tĩnh trong lòng mạch. Theo thời gian, thành tĩnh mạch mỏng dần, mất đàn hồi, búi giãn phồng to nổi sát da. Chỉ cần một tác động nhẹ như va vào cạnh giường, gãi, cạo lông chân hay cọ xát mạnh sau khi tắm nước nóng là đủ để thành mạch vỡ ra.

Yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng vỡ tĩnh mạch

Một số nhóm đối tượng có nguy cơ vỡ tĩnh mạch chân cao hơn rõ rệt:

• Người trên 50 tuổi, phụ nữ (tỷ lệ mắc suy giãn tĩnh mạch ở nữ cao gấp khoảng 3 lần nam giới), phụ nữ mang thai do thay đổi nội tiết và tăng áp lực ổ bụng.
• Người làm nghề đứng/ngồi lâu liên tục: giáo viên, nhân viên văn phòng, lễ tân, thợ may, tài xế, bác sĩ phẫu thuật.
• Người béo phì, ít vận động, tiền sử gia đình có bệnh tĩnh mạch.

• Bệnh nhân đang dùng thuốc chống đông (warfarin, aspirin liều cao, các thuốc NOACs như rivaroxaban, apixaban) – nhóm này khi vỡ tĩnh mạch chân thường khó cầm máu hơn và mất máu nhiều hơn bình thường.
• Người có bệnh nền: tăng huyết áp, đái tháo đường, xơ gan, bệnh thận mạn.

Dấu hiệu nhận biết khi tĩnh mạch chân sắp vỡ và đã vỡ

Việc phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo giúp người bệnh chủ động phòng tránh trước khi tai biến xảy ra.

Dấu hiệu cảnh báo sớm

Trước khi xảy ra biến cố vỡ tĩnh mạch chân, cơ thể thường phát đi nhiều tín hiệu rõ ràng:

• Búi tĩnh mạch nổi xanh tím, ngoằn ngoèo, căng phồng dưới da, đặc biệt rõ khi đứng lâu.
• Vùng da quanh búi giãn chuyển sang màu nâu sậm, mỏng, bóng láng, đôi khi có những đốm sắc tố như “vết bẩn” không rửa sạch được – dấu hiệu của tình trạng lắng đọng hemosiderin do hồng cầu thoát mạch.
• Ngứa, chàm tĩnh mạch, khô da, đôi khi xuất hiện vết loét nhỏ quanh mắt cá trong.
• Cảm giác nặng chân, đau tức, chuột rút về đêm, phù chân tăng lên về cuối ngày.

Triệu chứng khi tĩnh mạch đã vỡ

Khi tình trạng vỡ tĩnh mạch chân thực sự xảy ra, các biểu hiện sẽ rất rõ ràng:

• Máu chảy đột ngột, đôi khi thành tia, màu đỏ sẫm, thường không kèm đau dữ dội (khác với vỡ động mạch).
• Lượng máu mất có thể nhiều hơn người bệnh tưởng do áp lực trong búi giãn cao.
• Nếu vỡ bên trong: bầm tím lan rộng, sưng nề, đau căng, da xanh tím.
• Trường hợp mất máu nhiều: chóng mặt, da xanh tái, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh, tụt huyết áp – đây là dấu hiệu sốc giảm thể tích, cần cấp cứu ngay.

Xem thêm: Dấu hiệu huyết khối tĩnh mạch cần nhận biết sớm

Vỡ tĩnh mạch chân có nguy hiểm không?

Đây là câu hỏi được rất nhiều người bệnh quan tâm và câu trả lời ngắn gọn là: rất nguy hiểm.

Vỡ tĩnh mạch chân được xem là một tình huống cấp cứu y khoa thực sự. Mặc dù tỷ lệ tử vong do biến chứng này không cao như nhồi máu cơ tim hay đột quỵ, nhưng y văn thế giới đã ghi nhận nhiều ca tử vong do xuất huyết, đặc biệt ở những bệnh nhân lớn tuổi sống một mình, đang dùng thuốc chống đông, hoặc bị vỡ vào ban đêm mà không ai phát hiện. Các biến chứng có thể gặp bao gồm:

• Mất máu cấp, sốc giảm thể tích nếu không cầm máu kịp trong vòng 15 – 30 phút đầu.
• Nhiễm trùng tại chỗ, loét tĩnh mạch lâu lành, đôi khi tiến triển thành viêm mô tế bào hoặc nhiễm khuẩn huyết.
• Tái phát vỡ tại cùng vị trí: theo thống kê tại các trung tâm chuyên khoa, nếu không điều trị tận gốc thì khoảng 60 – 70% trường hợp sẽ tái vỡ trong vòng 1 – 2 năm.
• Nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu phối hợp, dẫn tới thuyên tắc phổi – một biến chứng có thể gây đột tử với tỷ lệ tử vong lên tới 30% nếu không xử trí kịp.
• Sang chấn tâm lý, lo âu kéo dài, ảnh hưởng chất lượng cuộc sống.

Cách sơ cứu khi bị vỡ tĩnh mạch chân

Sơ cứu đúng trong 5 – 10 phút đầu tiên có thể là yếu tố quyết định giữa bình an và nguy kịch. Dưới đây là quy trình chuẩn mà bất kỳ ai cũng nên ghi nhớ:

• Bước 1: giữ bình tĩnh, không hoảng loạn vì hoảng sợ sẽ làm tim đập nhanh, huyết áp tăng và máu chảy mạnh hơn.
• Bước 2: nằm xuống ngay tại chỗ, kê chân cao hơn mức tim ít nhất 30cm bằng gối, ghế, tường – tư thế này giúp giảm áp lực dòng máu xuống chân.
• Bước 3: dùng khăn sạch, gạc vô trùng hoặc bất kỳ vải sạch nào có sẵn ấn chặt trực tiếp lên vết chảy máu, duy trì áp lực liên tục tối thiểu 10 – 15 phút. Không nhấc tay ra giữa chừng để “kiểm tra xem máu đã ngừng chưa” vì sẽ làm bong cục máu đông mới hình thành.
• Bước 4: nếu lớp gạc đầu thấm máu, không bỏ ra mà đặt thêm lớp gạc mới đè lên trên.
• Bước 5: gọi cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh tới cơ sở y tế gần nhất, đặc biệt khi máu không cầm sau 15 phút, người bệnh đang dùng thuốc chống đông, hoặc có dấu hiệu choáng váng, da tái.
• Bước 6: sau khi máu ngừng, băng ép cố định bằng băng thun y tế (không quá chặt để tránh thiếu máu chi), giữ nguyên cho đến khi được bác sĩ thăm khám.

Bên cạnh đó, có một số việc tuyệt đối không nên làm khi gặp tình huống vỡ tĩnh mạch chân: không garô chặt phía trên vết thương vì có thể gây thiếu máu hoại tử chi, không đắp lá cây – thuốc bột không rõ nguồn gốc vì dễ nhiễm trùng, không tự khâu hoặc cắt rạch búi tĩnh mạch tại nhà.

Xem thêm: Công nghệ chữa suy giãn tĩnh mạch: An toàn, ít đau, hồi phục nhanh

Chẩn đoán vỡ tĩnh mạch chân 

Sau khi cầm máu, người bệnh nhất thiết phải được thăm khám chuyên khoa mạch máu để đánh giá tổn thương và lập kế hoạch điều trị căn nguyên.

Tại bệnh viện, bác sĩ sẽ thực hiện thăm khám lâm sàng để đánh giá vết thương, mức độ mất máu, tình trạng huyết động (mạch, huyết áp, nhịp thở). Tiếp đó, siêu âm Doppler mạch máu chi dưới được xem là tiêu chuẩn vàng để xác định chính xác vị trí van tĩnh mạch bị hỏng, mức độ trào ngược, kích thước búi giãn và có hay không huyết khối kèm theo. 

Một số xét nghiệm máu cơ bản (công thức máu, đông máu cơ bản, sinh hoá) thường được chỉ định, đặc biệt khi nghi ngờ mất máu nhiều hoặc bệnh nhân đang dùng thuốc kháng đông. Cuối cùng, bệnh được phân loại theo thang CEAP (từ C0 đến C6) để định hướng phương pháp điều trị phù hợp nhất.

Các phương pháp điều trị vỡ tĩnh mạch chân hiện nay

Việc điều trị không dừng lại ở cầm máu mà phải xử lý tận gốc nguyên nhân để tránh tái phát.

Xử trí cấp cứu cầm máu

Tại phòng cấp cứu, bác sĩ sẽ làm sạch vết thương, băng ép chuyên khoa, khâu cầm máu nếu cần thiết. Trong trường hợp mất máu nhiều, người bệnh có thể được truyền dịch, truyền máu để bù lại thể tích tuần hoàn, đồng thời theo dõi sinh hiệu liên tục cho tới khi ổn định.

Điều trị nguyên nhân – bệnh giãn tĩnh mạch

Để chấm dứt vĩnh viễn nguy cơ vỡ tĩnh mạch chân, các tĩnh mạch bệnh phải được “đóng” lại bằng một trong các phương pháp can thiệp hiện đại:

• Tiêm xơ tĩnh mạch: bác sĩ tiêm dung dịch hoặc bọt xơ vào lòng mạch để gây dính và đóng tĩnh mạch. Phù hợp với các tĩnh mạch nhỏ và búi đã vỡ tái phát.

• Laser nội tĩnh mạch (EVLA): sử dụng năng lượng laser truyền qua sợi quang mảnh để đốt kín tĩnh mạch bệnh từ bên trong. Tỷ lệ thành công khoảng 95 – 98%.
• Keo sinh học VenaSeal: bơm keo y khoa vào lòng tĩnh mạch để dán kín, không cần gây tê dọc đường tĩnh mạch, không cần mang vớ ép sau thủ thuật.
• Phẫu thuật Stripping hoặc Phlebectomy: chỉ định cho búi tĩnh mạch lớn, ngoằn ngoèo nặng, không phù hợp can thiệp nội mạch.
• Vớ y khoa: mang vớ áp lực 20 – 30 mmHg hoặc 30 – 40 mmHg theo chỉ định, là biện pháp hỗ trợ bắt buộc trước và sau thủ thuật.

Điều trị nội khoa hỗ trợ

Một số thuốc trợ tĩnh mạch nhóm flavonoid (diosmin, hesperidin, micronized purified flavonoid fraction) và rutin có thể được kê đơn để giảm phù, giảm cảm giác nặng chân, hỗ trợ chức năng thành mạch. Việc dưỡng ẩm da chân hàng ngày, chăm sóc vết loét tĩnh mạch (nếu có) và điều trị bệnh nền cũng đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ý mua thuốc mà phải tuân thủ chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

Cách phòng ngừa vỡ tĩnh mạch chân

Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh, đặc biệt với một biến chứng có thể đe doạ tính mạng như vỡ tĩnh mạch chân.

Phát hiện và điều trị suy giãn tĩnh mạch ngay từ giai đoạn sớm (C1 – C2) thay vì đợi đến khi có biến chứng. Mang vớ y khoa đúng áp lực theo chỉ định trong suốt cả ngày, đặc biệt khi phải đứng/ngồi lâu. Kê cao chân 15 – 20 phút mỗi 2 – 3 giờ. Vận động đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày với các môn ít gây áp lực lên tĩnh mạch như đi bộ, bơi lội, đạp xe, yoga. Thực hiện các bài tập gập duỗi cổ chân, nhón gót khi ngồi làm việc.

Bên cạnh đó, kiểm soát cân nặng trong giới hạn BMI 18.5 – 23 (với người châu Á), ăn nhiều chất xơ, rau xanh, trái cây giàu vitamin C, E, flavonoid như cam, bưởi, việt quất, uống đủ 2 – 2.5 lít nước mỗi ngày, hạn chế rượu bia, đồ ăn mặn. Dưỡng ẩm da chân hằng ngày bằng kem chuyên dụng (loại không hương liệu), tránh cạo lông hoặc gãi mạnh vào búi tĩnh mạch nổi. 

Hạn chế tắm nước quá nóng (trên 40°C), xông hơi, ngâm chân nước nóng kéo dài vì nhiệt độ cao làm tĩnh mạch giãn thêm. Cuối cùng, thăm khám định kỳ tại Tĩnh mạch An Viên với người có yếu tố nguy cơ cao.

Khi nào cần đến bệnh viện ngay lập tức?

Người bệnh hoặc người nhà cần đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế cấp cứu ngay lập tức khi gặp một trong các tình huống sau:

• Máu không cầm được sau 15 phút ép trực tiếp.
• Người bệnh chóng mặt, choáng váng, da xanh tái, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh trên 100 lần/phút, huyết áp tụt.
• Bệnh nhân đang dùng thuốc chống đông, aspirin liều cao hoặc có bệnh lý rối loạn đông máu.
• Vết vỡ tái phát nhiều lần ở cùng một vị trí.
• Chân tím tái, lạnh, mất cảm giác hoặc đau dữ dội – nghi tổn thương phối hợp động mạch hoặc huyết khối.

Câu hỏi thường gặp về vỡ tĩnh mạch chân

Dưới đây là những thắc mắc phổ biến nhất mà người bệnh thường đặt ra:

Vỡ tĩnh mạch chân có tự lành được không?

Vết rách trên da có thể tự cầm máu sau khi sơ cứu đúng cách, nhưng tĩnh mạch bệnh bên dưới không tự lành. Nếu không điều trị tận gốc, nguy cơ tái vỡ là rất cao.

Vỡ tĩnh mạch chân có nguy hiểm tới tính mạng không?

Hiếm gặp nhưng hoàn toàn có thể. Đã có những ca tử vong được ghi nhận, chủ yếu ở người cao tuổi sống một mình, người dùng thuốc chống đông hoặc vỡ vào ban đêm mà không phát hiện kịp.

Người bị vỡ tĩnh mạch chân nên ăn gì, kiêng gì?

Nên ăn nhiều rau xanh, trái cây giàu vitamin C – E – flavonoid, ngũ cốc nguyên hạt, cá béo giàu omega-3, uống đủ nước. Nên kiêng rượu bia, đồ ăn nhiều muối, đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn vì làm tăng giữ nước và áp lực mạch máu.

Sau khi điều trị, có cần mang vớ y khoa mãi không?

Tuỳ phương pháp và giai đoạn bệnh. Thông thường mang liên tục 2 – 4 tuần sau thủ thuật, sau đó duy trì khi cần (đứng/ngồi lâu, đi du lịch, mang thai). Bác sĩ sẽ tư vấn cụ thể cho từng trường hợp.

Vỡ tĩnh mạch chân không phải là một biến chứng hiếm gặp như nhiều người vẫn nghĩ, mà là hậu quả tất yếu của bệnh suy giãn tĩnh mạch chi dưới khi không được điều trị kịp thời. Ba điều quan trọng nhất người bệnh cần ghi nhớ là: nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo trên da và búi tĩnh mạch, sơ cứu đúng cách trong 10 phút vàng đầu tiên, và quan trọng nhất là điều trị tận gốc tĩnh mạch bệnh tại chuyên khoa mạch máu thay vì chỉ xử lý phần ngọn.

Nếu bạn hoặc người thân đang có dấu hiệu suy giãn tĩnh mạch, đừng chủ quan. Phòng khám chuyên khoa Tĩnh mạch An Viên là một trong những địa chỉ uy tín hàng đầu trong lĩnh vực chẩn đoán và điều trị các bệnh lý tĩnh mạch tại Việt Nam. Tại đây, người bệnh được áp dụng các phương pháp điều trị tĩnh mạch tiên tiến như: Laser nội mạch EVLA, keo sinh học VenaSeal ít xâm lấn, ít đau, không để lại sẹo và cho phép hồi phục nhanh chóng. Hãy chủ động đặt lịch thăm khám sớm qua hotline 098.559.4561 để bảo vệ đôi chân khỏe mạnh và phòng ngừa biến chứng vỡ tĩnh mạch chân nguy hiểm có thể xảy ra bất kỳ lúc nào.

________________________

AN VIÊN – ĐỊA CHỈ ĐIỀU TRỊ SUY GIÃN TĨNH MẠCH ĐÁNG TIN CẬY HÀNG ĐẦU VIỆT NAM

 Hotline tư vấn: 0985594561