Phù nề ấn lõm và bệnh lý tĩnh mạch có mối quan hệ như thế nào?

Tham vấn bác sỹ

bác sĩ nguyễn hoàng sơn

bác sỹ / Chuyên gia

Nguyễn Hoàng Sơn


Giám đốc Chuyên môn Hệ Thống An Viên

Phù nề ấn lõm là một dấu hiệu cảnh báo nhiều vấn đề sức khỏe, trong đó có các bệnh lý liên quan đến tĩnh mạch như suy giãn tĩnh mạch chi dưới. Vậy phù nề ấn lõm và bệnh lý tĩnh mạch có mối quan hệ như thế nào? Có nguy hiểm không? Cùng Chuyên khoa Tĩnh mạch An Viên tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây. 

Phù nề ấn lõm là gì?

Phù nề ấn lõm (Pitting Edema) là tình trạng dịch lỏng tích tụ quá mức trong các mô dưới da, khiến một vùng cơ thể bị sưng lên. Đặc điểm dễ nhận biết là khi dùng ngón tay ấn nhẹ vào vùng da bị phù trong khoảng 5 giây rồi thả ra, bề mặt da sẽ xuất hiện một vết lõm và cần một khoảng thời gian mới trở lại trạng thái ban đầu.

Về bản chất, phù nề ấn lõm xảy ra khi dịch từ lòng mạch thoát ra và tích tụ trong khoảng kẽ giữa các tế bào. Đây không phải là một bệnh lý độc lập mà là dấu hiệu có thể liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe như suy giãn tĩnh mạch, suy tim, bệnh thận hoặc bệnh gan.

phu-ne-an-lom-va-benh-ly-tinh-mach
Phù nề ấn lõm là tình trạng dịch lỏng tích tụ quá mức trong các mô dưới da

Vì sao phù nề ấn lõm và bệnh lý tĩnh mạch liên quan đến nhau?

Phù nề ấn lõm và bệnh lý tĩnh mạch có mối liên hệ nhất định. Khi chức năng của hệ thống tĩnh mạch bị suy giảm, quá trình đưa máu từ chi dưới trở về tim có thể gặp trở ngại, dẫn đến tình trạng ứ trệ tuần hoàn và tăng áp lực trong lòng mạch. Cụ thể đó là:

  • Van tĩnh mạch suy yếu, máu chảy ngược và ứ đọng: Bình thường, hệ thống van tĩnh mạch giúp máu di chuyển theo một chiều từ chân về tim. Khi van bị suy yếu, không còn đóng kín, máu có thể chảy ngược xuống dưới do trọng lực, dẫn đến ứ đọng tại chi dưới.
  • Áp lực trong hệ thống tĩnh mạch tăng cao: Máu ứ đọng khiến áp lực bên trong tĩnh mạch tăng lên, đặc biệt ở vùng bàn chân và cẳng chân. Tình trạng này thường rõ hơn sau thời gian dài đứng hoặc ngồi do tác động của trọng lực.
  • Dịch từ mao mạch thoát ra mô xung quanh: Áp lực tĩnh mạch tăng làm tăng áp lực tại các mao mạch, đẩy dịch từ lòng mạch thoát ra ngoài và đi vào khoảng kẽ giữa các tế bào. Khi lượng dịch thoát ra vượt quá khả năng thu gom của hệ bạch huyết, dịch bắt đầu tích tụ trong mô dưới da.
  • Dịch tích tụ gây sưng phù và tạo dấu hiệu ấn lõm: Lượng dịch dư thừa khiến bàn chân, mắt cá chân và cẳng chân sưng to. Khi dùng ngón tay ấn vào vùng da bị phù trong vài giây rồi thả ra, dịch trong mô bị dịch chuyển, để lại vết lõm tạm thời trên bề mặt da.

4 mức độ phù ấn lõm và cách bác sĩ đánh giá

Phù nề ấn lõm là tình trạng vùng da xuất hiện vết lõm tạm thời sau khi dùng ngón tay ấn xuống trong vài giây. Đây là dấu hiệu thường gặp ở người mắc suy giãn tĩnh mạch chi dưới do áp lực trong hệ thống tĩnh mạch tăng cao, khiến dịch thoát ra và tích tụ trong mô dưới da. Dựa vào độ sâu của vết lõm, phù ấn lõm thường được chia thành 4 mức độ:

Phù ấn lõm độ 1 – Mức độ nhẹ

Đây là mức độ phù nhẹ nhất, khi bác sĩ dùng ngón tay ấn vào vùng da bị sưng trong vài giây, sau đó thả ra sẽ xuất hiện vết lõm nông, sâu khoảng 2 mm. Vết lõm thường biến mất gần như ngay lập tức hoặc chỉ sau vài giây, da nhanh chóng trở lại trạng thái ban đầu.

Ở giai đoạn này, tình trạng sưng phù thường chưa biểu hiện rõ bằng mắt thường. Người bệnh có thể chỉ nhận thấy vùng mắt cá chân hoặc mu bàn chân hơi sưng, cảm giác chân nặng và căng tức nhẹ sau khi đứng hoặc ngồi lâu. Một số trường hợp, triệu chứng giảm dần sau khi nghỉ ngơi hoặc kê cao chân.

phu-ne-an-lom-va-benh-ly-tinh-mach
Phù ấn lõm độ 1 khó phát hiện

Phù ấn lõm độ 2 – Mức độ trung bình

Khi tình trạng phù tiến triển đến độ 2, vết lõm sau khi ấn có độ sâu khoảng 4mm và thường tồn tại khoảng 10–15 giây trước khi biến mất. So với độ 1, vùng mô dưới da đã tích tụ nhiều dịch hơn nên tình trạng sưng phù bắt đầu dễ nhận thấy.

Người bệnh có thể thấy mắt cá chân và mu bàn chân sưng rõ, đặc biệt vào cuối ngày hoặc sau nhiều giờ đứng, ngồi một chỗ. Cảm giác nặng chân, căng tức cũng xuất hiện thường xuyên hơn, đôi khi khiến việc đi lại hoặc vận động trở nên khó chịu.

Phù ấn lõm độ 3 – Mức độ nặng

Ở mức độ 3, khi ấn vào vùng da bị phù, vết lõm có thể sâu khoảng 6mm và tồn tại từ 1–2 phút mới dần biến mất. Điều này cho thấy lượng dịch tích tụ trong mô dưới da tương đối nhiều, khiến vùng chi dưới sưng phù rõ rệt hơn.

Biểu hiện thường gặp là bàn chân, mắt cá chân và cẳng chân sưng to, vùng da có cảm giác căng hơn bình thường. Người bệnh có thể nhận thấy chân nặng nề ngay cả khi không vận động nhiều, cảm giác căng tức tăng lên khi đứng lâu và gây ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.

Phù ấn lõm độ 4 – Mức độ rất nặng

Đây là mức độ phù nặng nhất trong thang đánh giá 4 mức độ. Khi bác sĩ ấn vào vùng da bị phù, vết lõm có thể sâu khoảng 8 mm hoặc hơn và tồn tại từ 2–5 phút, thậm chí lâu hơn, trước khi vùng da dần trở lại trạng thái ban đầu.

Lúc này, lượng dịch tích tụ trong mô dưới da rất nhiều, khiến bàn chân và cẳng chân sưng phù rõ rệt. Vùng da có thể căng bóng, cảm giác nặng nề và khó chịu tăng lên. Một số trường hợp còn gặp khó khăn khi đi lại hoặc vận động do tình trạng sưng phù kéo dài

phu-ne-an-lom-va-benh-ly-tinh-mach
Phù ấn lõm độ 4 là mức độ nặng nhất

Phân biệt phù ấn lõm do suy tĩnh mạch và bệnh lý toàn thân

Phù ấn lõm do suy giãn tĩnh mạch thường dễ nhầm lẫn với phù ấn lõm do các bệnh lý tim, thận, gan,… Để phân biệt hai tình trạng này, bạn có thể dựa vào những đặc điểm dưới đây:

Tiêu chí phân biệt

Phù ấn lõm do suy giãn tĩnh mạch chi dưới

Phù ấn lõm do bệnh lý toàn thân (Tim, Thận, Gan, Dinh dưỡng)

Vị trí & tính đối xứng

Thường bất đối xứng (chỉ bị một bên chân hoặc một bên nặng rõ rệt hơn bên kia); chủ yếu khu trú ở cổ chân, cẳng chân.

Thường đối xứng hai bên; có thể lan toàn thân (mi mắt, mặt, bụng, bàn tay, tràn dịch đa màng).

Thời điểm xuất hiện

Nặng về chiều tối sau một ngày đứng lâu, ngồi nhiều; thuyên giảm rõ rệt vào buổi sáng sau khi kê cao chân ngủ qua đêm.

Phù xuất hiện cả ngày hoặc nặng vào sáng sớm (bệnh thận), ít thuyên giảm khi kê cao chân nếu bệnh ở giai đoạn muộn.

Dấu hiệu da đi kèm

Da sẫm màu (lắng đọng sắc tố hemosiderin), chàm da (stasis dermatitis), xơ cứng mỡ da (lipodermatosclerosis), nổi gân xanh, búi tĩnh mạch mạng nhện hoặc loét dinh dưỡng quanh mắt cá.

Da thường nhợt nhạt, trắng bệch hoặc vàng (suy gan), căng bóng nhưng không kèm búi giãn tĩnh mạch nông hay chàm tĩnh mạch.

Triệu chứng tại chân

Nặng mỏi, tức bắp chân, căng tức, tê bì, chuột rút về đêm; cảm giác dễ chịu khi nâng cao chân hoặc mang vớ y khoa.

Cảm giác căng tức cơ học do tích nước, không mang đặc tính đau nhức theo tư thế của hệ mạch máu.

Triệu chứng toàn thân

Thường không có triệu chứng cơ quan khác; huyết áp, nhịp thở bình thường.

Đi kèm dấu hiệu đặc trưng của tạng tổn thương: khó thở khi gắng sức/nằm thẳng (suy tim), tiểu ít/tiểu bọt (suy thận), vàng da/cổ trướng/sao mạch (xơ gan), sụt cân/suy kiệt (thiếu đạm).

Cơ chế bệnh sinh

Tăng áp lực thủy tĩnh tại chỗ do van tĩnh mạch suy yếu, ứ trệ dòng máu hồi lưu từ chân về tim.

Giảm áp lực keo huyết tương (hạ albumin do gan/thận), tăng áp lực thủy tĩnh toàn thân (suy tim phải) hoặc ứ đọng muối nước toàn thân.

Cận lâm sàng chẩn đoán

Siêu âm Doppler mạch máu chi dưới phát hiện dòng trào ngược qua van tĩnh mạch (reflux) kéo dài > 0,5 giây.

Xét nghiệm sinh hóa máu (Albumin, Creatinine, Men gan, BNP/NT-proBNP), tổng phân tích nước tiểu, siêu âm tim, siêu âm ổ bụng.

Đáp ứng điều trị ban đầu

Đáp ứng tốt với kê cao chân, tập vận động cơ bắp chân, dùng thuốc trợ tĩnh mạch và mang vớ y khoa áp lực.

Không đáp ứng với vớ y khoa; cần dùng thuốc lợi tiểu, truyền đạm hoặc điều trị trúng đích vào cơ quan bị suy (tim, gan, thận).

Phù ấn lõm có phải dấu hiệu suy giãn tĩnh mạch nặng không?

Phù ấn lõm là một trong những dấu hiệu cho thấy suy giãn tĩnh mạch đã tiến triển, nhưng không đồng nghĩa với việc bệnh đã ở giai đoạn nặng. Theo phân loại CEAP, phù chi dưới được xếp vào cấp độ C3, trong khi các cấp độ nặng hơn có thể xuất hiện tình trạng biến đổi màu da, xơ hóa mô dưới da hoặc loét tĩnh mạch.

Ở người bị suy giãn tĩnh mạch, phù ấn lõm xảy ra khi hệ thống van tĩnh mạch hoạt động kém, khiến máu bị ứ đọng ở chân và làm tăng áp lực trong lòng mạch. Khi áp lực kéo dài, dịch có thể thoát ra khỏi lòng mạch và tích tụ trong các mô xung quanh, gây sưng phù. Khi dùng ngón tay ấn vào vùng da bị phù, vết lõm có thể tồn tại trong một khoảng thời gian trước khi trở lại bình thường.

Tuy nhiên, mức độ phù không phản ánh hoàn toàn mức độ tổn thương của hệ thống tĩnh mạch. Một số người có thể bị phù do suy giãn tĩnh mạch, nhưng cũng có trường hợp phù liên quan đến bệnh lý tim, thận, gan hoặc nguyên nhân khác.

Vì vậy, nếu thường xuyên xuất hiện phù ấn lõm ở cổ chân, cẳng chân, đặc biệt khi đi kèm cảm giác nặng chân, đau tức hoặc tĩnh mạch nổi ngoằn ngoèo, người bệnh nên thăm khám để xác định nguyên nhân. Bác sĩ có thể chỉ định siêu âm Doppler để đánh giá dòng máu, tình trạng van tĩnh mạch và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

phu-ne-an-lom-va-benh-ly-tinh-mach
Phù ấn lõm là một trong những dấu hiệu cho thấy suy giãn tĩnh mạch đã tiến triển

Phương pháp chẩn đoán và điều trị phù ấn lõm

Tình trạng phù ấn lõm cần được thăm khám, chẩn đoán và điều trị sớm để xác định đúng nguyên nhân, tránh bỏ sót các bệnh lý tiềm ẩn và hạn chế nguy cơ biến chứng. Cụ thể đó là:

Phương pháp chẩn đoán phù ấn lõm

Để tìm ra nguyên nhân gây phù nề ấn lõm và bệnh lý tĩnh mạch, bác sĩ thường kết hợp thăm khám lâm sàng với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm.

  • Thăm khám lâm sàng: Bác sĩ kiểm tra vị trí phù, mức độ sưng, độ sâu của vết lõm sau khi ấn và thời gian vùng da trở lại bình thường. Đồng thời, người bệnh được hỏi về thời điểm xuất hiện triệu chứng, tình trạng đau tức chân, tiền sử bệnh lý và các biểu hiện đi kèm.
  • Siêu âm Doppler tĩnh mạch: Đây là phương pháp quan trọng khi nghi ngờ phù có liên quan đến suy giãn tĩnh mạch. Kỹ thuật này giúp đánh giá dòng máu lưu thông, chức năng van tĩnh mạch, tình trạng trào ngược hoặc phát hiện huyết khối trong lòng mạch.
  • Xét nghiệm máu và nước tiểu: Tùy tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định kiểm tra chức năng thận, nồng độ protein trong máu, chức năng gan và các chỉ số liên quan để tìm nguyên nhân gây tích tụ dịch.
  • Thăm dò tim mạch: Nếu người bệnh có biểu hiện nghi ngờ bệnh lý tim mạch như khó thở, mệt mỏi hoặc phù hai chân, bác sĩ có thể chỉ định điện tâm đồ, siêu âm tim và các xét nghiệm cần thiết.

Thông qua kết quả thăm khám, bác sĩ sẽ xác định phù ấn lõm xuất phát từ nguyên nhân nào, mức độ ảnh hưởng ra sao và có liên quan đến bệnh lý tĩnh mạch hay không. Đây là cơ sở để xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.

An Viên
Phương pháp chẩn đoán phù ấn lõm

Phương pháp điều trị phù ấn lõm

Việc điều trị phù ấn lõm cần căn cứ vào nguyên nhân gây bệnh, mức độ phù và tình trạng sức khỏe của từng người. Thay vì chỉ tập trung giảm sưng, bác sĩ cần xác định và xử lý yếu tố gây tích tụ dịch trong mô. Các phương pháp điều trị thường bao gồm:

  • Điều trị bệnh lý nền: Nếu phù xuất phát từ bệnh tim, thận, gan hoặc các vấn đề sức khỏe khác, người bệnh cần điều trị theo phác đồ chuyên khoa. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc phù hợp nhằm kiểm soát bệnh và cải thiện tình trạng tích tụ dịch.
  • Sử dụng vớ y khoa: Với trường hợp phù liên quan đến suy giãn tĩnh mạch, vớ y khoa tạo áp lực từ bên ngoài lên chân, hỗ trợ máu lưu thông về tim, hạn chế ứ trệ tuần hoàn và cải thiện tình trạng phù nề.
  • Can thiệp laser nội mạch (EVLA): Bác sĩ sử dụng năng lượng laser tác động vào đoạn tĩnh mạch bị suy, giúp đóng kín đoạn mạch này và điều chỉnh dòng máu lưu thông qua hệ thống tĩnh mạch khỏe mạnh hơn.
  • Can thiệp bằng keo sinh học VenaSeal Plus: Phương pháp sử dụng keo chuyên dụng để đóng đoạn tĩnh mạch bị suy, hỗ trợ khắc phục tình trạng trào ngược máu mà không cần sử dụng nhiệt trong lòng mạch.
  • Điều chỉnh chế độ sinh hoạt: Người bệnh nên hạn chế đứng hoặc ngồi quá lâu, thường xuyên vận động cổ chân, đi bộ nhẹ nhàng, kê cao chân khi nghỉ ngơi và kiểm soát lượng muối trong khẩu phần ăn theo hướng dẫn y tế.

Lưu ý: Không phải tất cả trường hợp phù ấn lõm đều cần can thiệp tĩnh mạch. Nếu nguyên nhân xuất phát từ bệnh lý tim, thận hoặc gan, người bệnh cần được điều trị theo chuyên khoa tương ứng. Việc sử dụng thuốc lợi tiểu, mang vớ y khoa hay lựa chọn phương pháp can thiệp cần có chỉ định của bác sĩ sau khi thăm khám và đánh giá cụ thể.

An Viên
Phương pháp điều trị phù ấn lõm

Lời khuyên của bác sĩ tại Tĩnh Mạch An Viên

Tại Chuyên khoa Tĩnh mạch An Viên, mỗi ngày tiếp nhận nhiều trường hợp người bệnh đến thăm khám với biểu hiện chân sưng, phù nề, đặc biệt là tình trạng phù ấn lõm kéo dài hoặc tái diễn.

Theo BS. Nguyễn Ngọc Thành, bác sĩ chuyên môn Chuyên khoa Tĩnh mạch An Viên, khi xuất hiện tình trạng phù nề ấn lõm và bệnh lý tĩnh mạch ở chân, người bệnh không nên chủ quan. Phù có thể liên quan đến tình trạng suy van tĩnh mạch, nhưng cũng có thể xuất phát từ các bệnh lý tim, thận, gan. Vì vậy, điều quan trọng là phải xác định đúng nguyên nhân trước khi lựa chọn phương pháp điều trị. Bác sĩ khuyến cáo người bệnh nên lưu ý một số vấn đề:

  • Thăm khám khi chân thường xuyên sưng phù: Đặc biệt khi phù xuất hiện ở cổ chân, cẳng chân, tăng vào cuối ngày hoặc đi kèm cảm giác nặng chân, đau tức.
  • Không tự ý mua thuốc điều trị: Việc sử dụng thuốc không đúng nguyên nhân có thể không cải thiện tình trạng phù và ảnh hưởng đến sức khỏe.
  • Duy trì vận động hợp lý: Hạn chế đứng hoặc ngồi lâu một tư thế, thường xuyên đi lại và co duỗi cổ chân để hỗ trợ tuần hoàn máu.
  • Theo dõi những thay đổi ở vùng chân: Chú ý tình trạng tĩnh mạch nổi, da sậm màu, ngứa, xơ cứng hoặc xuất hiện vết loét.
  • Kiểm tra chuyên sâu khi cần thiết: Siêu âm Doppler giúp đánh giá tình trạng van tĩnh mạch và dòng máu, hỗ trợ bác sĩ xác định nguyên nhân gây phù.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Phù nề ấn lõm và bệnh lý tĩnh mạch thường xuất hiện ở vị trí nào?

Phù nề ấn lõm và bệnh lý tĩnh mạch thường xuất hiện ở bàn chân, mắt cá chân và vùng cẳng chân. Tình trạng sưng thường rõ hơn vào cuối ngày, sau khi đứng hoặc ngồi lâu và có thể giảm khi nghỉ ngơi, kê cao chân.

Phù nề ấn lõm và bệnh lý tĩnh mạch có nguy hiểm không?

Phù ấn lõm không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng có thể là dấu hiệu cho thấy tình trạng suy giãn tĩnh mạch đang ảnh hưởng đến tuần hoàn máu ở chân. Nếu kéo dài, người bệnh có nguy cơ xuất hiện các biến đổi ở da như sậm màu, viêm da và loét chân. Theo phân loại CEAP, phù do bệnh lý tĩnh mạch được xếp vào cấp độ C3. Tuy nhiên, phù ấn lõm không đồng nghĩa với việc bệnh đã ở giai đoạn nặng.

Phù nề ấn lõm và bệnh lý tĩnh mạch có thể tự khỏi không?

Phù nề ấn lõm và bệnh lý tĩnh mạch khó tự khỏi hoàn toàn nếu nguyên nhân suy van tĩnh mạch chưa được kiểm soát.

Việc nghỉ ngơi, kê cao chân và vận động phù hợp có thể giúp giảm sưng tạm thời. Tuy nhiên, những biện pháp này không khắc phục được tình trạng van tĩnh mạch bị suy yếu. Người bệnh nên thăm khám để xác định nguyên nhân gây phù và được tư vấn hướng điều trị phù hợp.

Như vậy, phù nề ấn lõm và bệnh lý tĩnh mạch có mối liên hệ chặt chẽ, đặc biệt khi tình trạng sưng phù xuất phát từ suy yếu chức năng van tĩnh mạch. Nếu nhận thấy chân thường xuyên sưng phù, ấn vào để lại vết lõm, nặng chân hoặc phù tăng vào cuối ngày, bạn không nên chủ quan hay chỉ tìm cách giảm sưng tại nhà. Hãy chủ động thăm khám để xác định nguyên nhân và có hướng xử lý phù hợp.

Chuyên khoa Tĩnh mạch An Viên sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong quá trình thăm khám, đánh giá tình trạng tuần hoàn tĩnh mạch và tư vấn phương pháp chăm sóc, điều trị phù hợp. Liên hệ An Viên để được tư vấn và đặt lịch thăm khám!

________________________________________________

AN VIÊN – ĐỊA CHỈ ĐIỀU TRỊ SUY GIÃN TĨNH MẠCH ĐÁNG TIN CẬY

Hotline: 0985594561

 
ĐĂNG KÝ TƯ VẤN